Wie zit er achter jouw vleesvervanger?
De twee bekendste Nederlandse vleesvervanger-merken, Vivera en De Vegetarische Slager, zijn eigendom van JBS: het grootste vleesbedrijf ter wereld. Dat maakt de producten zelf niet slechter, maar wie wil weten waar zijn geld heen gaat, verdient het volledige plaatje. En wie er niets mee te maken wil hebben, kan verrassend veel gewoon zelf maken.
Wat er is gebeurd
De Vegetarische Slager begon in 2010 in Breda met de missie om vlees overbodig te maken. Unilever kocht het merk in 2018 en verkocht het in 2025 door aan Vivera. Vivera zelf, ontstaan uit een Nederlandse slagerscoöperatie, is sinds 2021 eigendom van het Braziliaanse JBS. Sinds september 2025 vormen de twee merken samen "The Vegetarian Butcher Collective". Achter beide staat dus hetzelfde moederbedrijf: JBS, met een omzet van 75 miljard euro het grootste vleesconcern ter wereld, met een juridisch hoofdkantoor in Amstelveen.
Wie is JBS?
Onderzoeksjournalisten (o.a. Pointer/KRO-NCRV en Repórter Brasil) documenteerden een lange reeks kwesties: een corruptieschandaal waarin de eigenaren toegaven zo'n 2.000 Braziliaanse politici te hebben omgekocht, aanhoudende links met ontbossing in de Amazone, het besmet-vlees-schandaal van 2017, en begin 2026 de verkoop van rundvlees met een in de EU verboden hormoon, ook in Nederland. World Animal Protection becijferde dat JBS sinds 2020 zo'n 2 miljard euro aan boetes en schikkingen betaalde, ongeveer drie keer zoveel als het in vleesalternatieven investeerde. Het bedrijf lobbyt daarnaast via brancheclubs in Brussel tegen klimaatmaatregelen. Een eerder eigen plantaardig merk in de VS (OZO) werd na twee jaar gestopt.
Subsidieer je nu de vleesindustrie?
Niet direct, nuanceert de Vegetariërsbond: winst uit vleesvervangers vloeit niet aantoonbaar naar vleesproductie, en dat vleesbedrijven in plantaardig investeren is op zichzelf de bedoeling. Critici als World Animal Protection wijzen erop dat de plantaardige tak een fractie van JBS' activiteiten is en dat het bedrijf zelf alleen over groei van de vleesmarkt spreekt. Beide kunnen waar zijn: jouw vegaburger blijft voor milieu en dier de betere keuze dan vlees, én je koopt hem van een vleesconcern.
Wat kun je doen?
Drie opties, zonder oordeel: (1) gewoon blijven kopen, de wissel zelf is de winst; (2) kiezen voor merken buiten de vleesindustrie, kleinere natuurvoedingsmerken zijn volgens de Vegetariërsbond de "veilige keuze", al vergt het uitzoekwerk; (3) zelf maken, van gemarineerde tofu in tien minuten tot je eigen seitan. Dat laatste is de enige optie die geen etiketten-onderzoek vraagt. Zelf je vleesvervangers maken: de serie
Bronnen
- Pointer (KRO-NCRV), "Die vegaburger koop je van het grootste vleesbedrijf ter wereld", 16-05-2026
- FD, "Unilever verkoopt De Vegetarische Slager aan Vivera", 2025
- RetailDetail, "JBS fuseert Vivera en De Vegetarische Slager", september 2025
- World Animal Protection NL, "Vega(n) met dierenleed: De Vegetarische Slager en JBS"
- Vegetariërsbond (via Pointer), nuance consument en subsidie
- Greenpeace-rapport 2024 over de methaanuitstoot van JBS (via Pointer)